Veel vechtkunsten beginnen met een eenvoudig uitgangspunt: de verticale as als basis voor balans en kracht. Maar in de praktijk is dit vaak te beperkend. Ons lichaam is geen starre zuil – het bestaat uit meerdere segmenten (heupen, schouders, hoofd) die elk onafhankelijk kunnen roteren. Effectieve technieken ontstaan juist door as-dissociatie: het onafhankelijk bewegen van deze segmenten, waarbij de gravity line (zwaartekrachtlijn) niet altijd samenvalt met de actie-as – de as waarlangs een techniek wordt uitgevoerd.

In La Canne, het elegante Franse stokvechten, wordt dit principe tot in de perfectie toegepast. Hier speelt niet alleen de verticale as een rol, maar ook schuine, horizontale en spiraalvormige assen, die samen een dynamisch en onvoorspelbaar bewegingssysteem vormen. Deze kunst leert ons dat echte kracht en behendigheid voortkomen uit het samenwerken van meerdere assen in verschillende richtingen.

1. De Illusie van de Verticale Eenvoud

De aanname dat bewegingen altijd langs een rechte, verticale as verlopen, is te simplistisch. In werkelijkheid:

• Ons lichaam heeft meerdere rotatiemogelijkheden (heupen, schouders, hoofd), die onafhankelijk van elkaar kunnen bewegen.
• Kracht ontstaat juist door as-dissociatie: het onafhankelijk roteren van verschillende lichaamsdelen.
• De zwaartekrachtlijn (gravity line) is niet altijd de as waarlangs een techniek wordt uitgevoerd.

La Canne maakt handig gebruik van deze principes door multi-directionele assen te integreren in voetenwerk, gewichtsverplaatsing en stokbewegingen.

2. Bewegingsassen: Parallel vs. Niet-Parallel

Een as is een denkbeeldige lijn waarrond rotatie plaatsvindt – zoals de spil van een draaideur. In La Canne onderscheiden we twee soorten assen, elk met hun eigen functie:

Parallelle Assen

• Definitie: Assen die in dezelfde richting lopen, zonder elkaar te kruisen.
• Kenmerken:
  • Stabiel en voorspelbaar (bijv. een rechtlijnige stoot).
  • Geschikt voor basistechnieken en verdedigingen waar controle vooropstaat.

Niet-Parallelle Assen

• Definitie: Assen die in verschillende richtingen lopen en elkaar kunnen kruisen of schuin op elkaar staan.
• Voordelen:
  • Kruisende krachtvectoren: Bijv. heupen draaien horizontaal (verticale as), terwijl de arm/stok diagonaal beweegt (schuine as). De energie “stapelt zich op” op het kruispunt, wat resulteert in meer kracht.
  • Moeilijker te blokkeren: Een aanval met niet-parallelle assen komt uit “onverwachte hoeken”, waardoor verdedigers meerdere bewegingsrichtingen tegelijk moeten neutraliseren.
  • Complexer, maar krachtiger: Door segmentale bijdragen (heupen, schouders, polsen) ontstaat een spiraalvormige of wervelende kracht, zoals in een flank- of gezichtslag.

Praktisch voorbeeld: Flankslag In deze techniek werken vier verschillende as-oriëntaties samen:

1. Lichaamsas: Verticaal.
2. Heuprotatie: Horizontaal (verticale as).
3. Schouderrotatie: Schuin (door het schoudergewricht).
4. Stokbaan: Diagonaal door de ruimte.

3. Voetenstand: Het Parallellogram als Fundament

De basis van La Canne begint bij de voetenstand: een parallellogram, waarbij de voorvoet schuin naar de tegenstander wijst en de achtervoet onder een hoek van 60-90 graden staat.

Waarom een Parallellogram?

• Stabiliteit: Een brede basis zorgt voor balans tijdens rotaties en slagen.
• Mobiliteit: Maakt snelle gewichtsverplaatsingen mogelijk in alle richtingen (vooruit, achteruit, zijwaarts).
• As-uitlijning: De schuine opstelling maakt het mogelijk om de centrale as te behouden, terwijl heupen en schouders vrij kunnen roteren voor krachtgeneratie.

Afstand en Actie

De afstand tussen de voeten varieert afhankelijk van de techniek:

• Korte afstand: Voor snelle stoten.
• Langere afstand: Voor krachtige slagen.

4. Gewichtsverplaatsing: Schuine Lijn en Rotatie

Beweging in La Canne verloopt in twee fasen, waarbij schuine verplaatsing en heuprotatie samenwerken om kracht en precisie te genereren.

Fase 1: Rechtlijnige, Schuine Verplaatsing

Bij een aanval of verdediging wordt het gewicht niet recht naar voren of naar achter verplaatst, maar schuin (30-45 graden) volgend het parallellogram. Dit heeft drie doelen:

1. Balans behouden: Het zwaartepunt blijft binnen de basis van het parallellogram.
2. Kracht kanaliseren: Energie stroomt vanuit de steunvoet, via de heupen, naar de stok.
3. Misleiding: Schuine bewegingen zijn minder voorspelbaar dan rechtlijnige stappen.

Fase 2: Rotatie van de Heupen

Na de initiële verplaatsing volgt een rotatie van de heupen, die de kracht versterkt. Hier speelt as-dissociatie een cruciale rol:

• Voeten blijven in het parallellogram, maar de heupen draaien om de stokas te sturen.
• Schouders volgen de heuprotatie, maar kunnen onafhankelijk bewegen om de stokas te optimaliseren (bijv. voor een moulinet).

Effect:

• Centrifugale kracht: Bijv. bij een flank- of gezichtslag.
• Precisie: De stokas kan precies op het doelwit worden gericht.

5. Assen in La Canne: Hoe Voetenstand en Gewichtsverplaatsing Ze Beïnvloeden

a. Anatomische As (Centrale Lijn)

• Stabiel: Blijft recht en gecentreerd, zelfs tijdens schuine verplaatsingen.
• Dynamisch: Kan tijdelijk verschuiven door heuprotatie, zonder dat de balans verloren gaat.

b. Functionele As (Stokas)

• Volgt de heuprotatie: Bij een moulinet beschrijft de stok een cirkelvormige of diagonale as.
• Veranderlijk: Kan van richting veranderen tijdens een beweging (bijv. van een cirkel naar een rechte lijn bij een stoot).

6. Toepassing in Technieken

a. Aanval: Flank- of gezichtslag

1. Voetenstand: Parallellogram, voorvoet gericht op het doelwit.
2. Fase 1: Gewicht schuin naar voren verplaatsen.
3. Fase 2: Heupen roteren, waardoor de stokas een boogvormige beweging maakt met maximale kracht aan het uiteinde.

b. Verdediging: Parade en Riposte

1. Voetenstand: Parallellogram, achtervoet draagt het meeste gewicht voor stabiliteit.
2. Fase 1: Gewicht schuin naar achteren verplaatsen om de aanval te ontwijken.
3. Fase 2: Heupen roteren om de stokas te veranderen en een tegenaanval (riposte) in te zetten.

c. Beweging: Zijstap

• Voetenstand: Verandert in een nieuwe parallellogrampositie zijwaarts.
• Gewichtsverplaatsing: Schuin naar links/rechts, gevolgd door heuprotatie om de stokas aan te passen.

7. Multi-Axiale Beweging in de Praktijk

Veel effectieve technieken in La Canne maken gebruik van niet-parallelle assen:

• Draaiende slagen: Kunnen om een schuine as draaien, terwijl het lichaam verticaal blijft.
• Afweertechnieken: Gebruiken soms spiraalvormige bewegingen, waarbij de as continu van richting verandert.

8. Waarom Dit Werkt: De Kracht van Multi-Directionele Assen

La Canne toont aan dat echte kracht en behendigheid niet voortkomen uit starre, verticale bewegingen, maar uit het samenwerken van meerdere assen:

• Krachtiger slaan: Door energie uit verschillende segmenten te bundelen.
• Verdedigingen doorbreken: Door aan te vallen vanuit onverwachte hoeken.
• Vloeibaar bewegen: Adaptiever en minder voorspelbaar dan rechtlijnige systemen.

Dogmatisme versus Evolutie

Elke krijgskunst die zichzelf respecteert, mag niet vasthouden aan dogmatisch denken. Japanse krijgskunsten gebruiken dikwijls “kata” om fundamenten te oefenen. Echter, veel kata zijn zo geformaliseerd geraakt dat etiquette en choreografie belangrijker zijn geworden dan de oorspronkelijke fundamentele principes die ze beoogden over te dragen.

Dezelfde zienswijze treffen we aan bij westerse krijgskunsten, die vaak eveneens dogmatische denkwijzen hanteren om legitimiteit te verkrijgen. Dit dogmatische denken vormt regelmatig een barrière in de evolutie van zowel de krijgskunst als de beoefenaar.

De moderne wetenschap heeft in het kader van sportbeoefening vele elementen uitvoerig beschreven, waardoor verschillende sporten naar een hoger plan zijn geëvolueerd. Het hoogspringen bijvoorbeeld: de gebruikte techniek is zeker getoetst aan de ontwikkelingen in de moderne biomechanische wetenschap van menselijke beweging.

Moderne Wetenschappelijke Concepten

Voorbeelden van een moderne zienswijze:

• Ritmische en herhalende bewegingen: Natuurlijke oscillaties
• Het natuurlijk aannemen van optimale posities en bewegingen: Attractor states

Natuurlijke Oscillaties

Natuurlijke oscillaties in krijgskunsten verwijzen naar ritmische, herhalende bewegingen die van nature voorkomen in het menselijk lichaam en in interactie met een tegenstander. Deze oscillaties zijn essentieel voor:

• Efficiëntie
• Balans
• Timing
• Krachtgeneratie

Ze ontstaan door de dynamiek van het lichaam, zwaartekracht en interactie met de omgeving (bijvoorbeeld de tegenstander).

Het Oscillatie versus Cartesiaans Dilemma

Natuurlijke oscillaties creëren bewegingspatronen die inherent adaptief zijn. Japanse kata of formele vormen zijn hiervan een voorbeeld, indien zij dit concept omvatten.

Cartesiaanse patronen daarentegen zijn lineair-geometrisch: rechte lijnen, vaste hoeken, cirkels, spiralen of statische posities. Deze creëren rigide motorprogramma’s die moeilijk aan te passen zijn wanneer de tegenstander iets onverwachts doet.

De Transfer-Paradox

Oscillatie-gebaseerde kata ontwikkelt dynamische invarianten – onderliggende bewegingsprincipes die stabiel blijven terwijl de oppervlakte-expressie varieert. Een spiraalbeweging kan zich manifesteren als slag, afwering of ontwijking, afhankelijk van de context.

Cartesiaanse kata leert specifieke motorsequenties die weinig variabiliteit toelaten. Het wordt een catalogus van “als-dan” regels in plaats van vloeiende adaptatie.

Attractor States

In krijgskunsten verwijst “attractor states” naar een concept uit de systeemtheorie en bewegingswetenschap. Het idee is dat het menselijk lichaam en onze bewegingen van nature neigen naar bepaalde efficiënte, stabiele of optimale patronen. Deze patronen worden “attractors” genoemd, omdat ze bewegingen als het ware “aantrekken” en stabiliseren, zelfs bij kleine verstoringen.

Attractor States in Tomiki Aikido

In Tomiki Aikido worden attractor states vooral gevormd door:

Herhaalde randori: Door voortdurend te oefenen tegen weerstand ontwikkelen beoefenaars natuurlijke, onbewuste reacties die het meest efficiënt zijn. Deze reacties worden attractor states: ze voelen natuurlijk aan en zijn het resultaat van selectie onder druk.

Economie van beweging: In randori leer je snel welke bewegingen het minst energie kosten en het meest effectief zijn. Deze bewegingen worden de “aantrekkers” in je repertoire.

Adaptiviteit: Tomiki Aikido moedigt aan om technieken aan te passen aan de situatie, waardoor attractor states niet star zijn, maar flexibel en contextafhankelijk.

Westerse Krijgskunsten: La Canne als Voorbeeld

La Canne—de Franse stokvechtkunst—is een uitstekend voorbeeld van een westerse krijgskunst waar de principes van natuurlijke oscillaties en attractor states net zo goed toepasbaar zijn als in oosterse vechtsporten.

1. Natuurlijke Oscillaties in La Canne

a. Ritmische Stokbewegingen

Wat: De stok wordt niet statisch gehanteerd, maar in vloeiende, ritmische bewegingen (oscillaties). Dit helpt momentum te behouden, de stok sneller te verplaatsen en de tegenstander te misleiden.

Hoe: Bijvoorbeeld het continu uitvoeren van posities tussen hoge en lage houdingen of het uitvoeren van brisés (neergaande stokzwaai) en enlevés (opgaande stokzwaai).

Voorbeeld: Een klassieke moulinet (molentje) is een oscillatie die zowel verdedigend als aanvallend kan worden ingezet, en die helpt de stok in beweging te houden zonder onderbreking.

b. Voetwerk en Lichaamsbeweging

Wat: Het voetwerk in La Canne is vaak oscillerend: kleine, ritmische stappen voorwaarts, achterwaarts en zijwaarts, die helpen balans te behouden en snel van richting te veranderen.

Hoe: Door het lichaam en de stok in een natuurlijk ritme te bewegen, kan de beoefenaar sneller reageren en kracht genereren vanuit heupen en schouders.

Voorbeeld: Het ritmisch verschuiven van gewicht van voor- naar achterbeen tijdens een aanval of verdediging, waardoor stokbewegingen soepeler en krachtiger worden.

c. Timing en Tegenoscillatie

Wat: Het gebruik van de natuurlijke oscillatie van de tegenstander om zijn aanval te ontwijken of te onderbreken. Dit is vergelijkbaar met het principe van “kuzushi” in Japanse krijgskunsten.

Hoe: Door de ritmische bewegingen van de tegenstander te observeren, kan een La Canne-beoefenaar zijn eigen oscillaties hierop afstemmen en op het juiste moment toeslaan of afweren.

Voorbeeld: Als de tegenstander een grote slag maakt, kan de beoefenaar met een kleine, ritmische beweging naar binnen stappen en een snelle stoot plaatsen op een onbedekt gebied.

2. Attractor States in La Canne

a. Natuurlijke Houdingen en Posities

Wat: Attractor states in La Canne zijn de stabiele, efficiënte houdingen waarnaar de beoefenaar automatisch terugkeert tijdens een gevecht. Deze houdingen bieden balans, bescherming en kracht.

Hoe: Door training ontwikkelt het lichaam een voorkeur voor bepaalde posities, zoals een lichte vooroverleuning met de stok in een neutrale positie, klaar om te slaan of af te weren.

Voorbeeld: De “garde basse” (lage houding) is een attractor state: de stok wordt laag gehouden, klaar om snel te reageren op een aanval.

b. Automatische Reacties

Wat: Door herhaling worden bepaalde afweringen en aanvallen onbewuste, natuurlijke reacties—attractor states die onder druk het meest efficiënt zijn.

Hoe: Bijvoorbeeld, als iemand een stoot naar het hoofd maakt, zal een ervaren La Canne-beoefenaar automatisch een afwerende beweging maken en direct een tegenaanval inzetten, zonder erover na te hoeven denken.

Voorbeeld: Een “parade” (afwering) gevolgd door een “riposte” (tegenaanval) is een klassieke attractor state in La Canne.

c. Efficiënte Bewegingspatronen

Wat: Attractor states zijn ook de meest efficiënte bewegingspatronen die het minst energie kosten en het meest effectief zijn. Deze patronen worden door training en sparring geselecteerd en versterkt.

Hoe: Bijvoorbeeld het gebruik van heupen en schouders om kracht te genereren in plaats van alleen de armen, waardoor stokbewegingen krachtiger en sneller worden.

Voorbeeld: Een moulinet voorafgaand aan een brisé-slag is een attractor state omdat het een natuurlijke, efficiënte manier is om kracht te genereren met de stok.

Toepassing in Training

1. Oefen ritmische bewegingen: Begin met het ritmisch zwaaien en draaien van de stok, gecombineerd met voetwerk.
2. Train onder druk: Sparring helpt attractor states te ontwikkelen, omdat alleen de meest efficiënte bewegingen werken onder druk.
3. Observeer en pas aan: Let op de natuurlijke oscillaties van je tegenstander en gebruik deze om je eigen timing en reacties te verbeteren.
4. Herhaal basistechnieken: Door basistechnieken veelvuldig te herhalen, worden ze attractor states—natuurlijke, onbewuste reacties.

Aanpassen van Geformaliseerde Vormen

Het is uiteraard een uitdagende opdracht om een geformaliseerde vorm, ontworpen door de stichter of bedenker van de krijgskunst, aan te passen aan moderne wetenschappelijke inzichten. Er bestaat vaak een vorm van dogmatisch denken dat verbiedt de ideeën en woorden van de stichter in twijfel te trekken.

In Tomiki Aikido bestaat de basiskata—ook wel randori-no-kata genoemd—die de technieken beschrijft welke toegepast mogen worden tijdens “shiai”. Het is opmerkelijk dat vele beoefenaars niet creatief genoeg zijn om andere technieken die niet in de kata voorkomen, te gebruiken als opening voor een techniek die wel in de basiskata voorkomt.

Vooruitkijkende Vraagstellingen

Waarom zouden we geen nieuwe kata ontwerpen of een bestaande kata hervormen tot een meer diepgaande reeks die aangepast is aan moderne wetenschappelijke bevindingen?

Mogelijke benaderingen:

• Biomechanische optimalisatie: Kata herstructureren rond natuurlijke oscillaties
• Variabiliteit-training: Meerdere uitvoeringsvormen per techniek integreren
• Pressure-testing: Kata ontwikkelen die beter transfereren naar vrije oefening
• Neuromotorische principes: Attractor states bewust cultiveren in vormtraining

Door deze moderne inzichten te integreren, kunnen we de wijsheid van traditionele kata behouden terwijl we hun effectiviteit voor moderne beoefenaars vergroten.

De term “krijgskunst” bevat een inherente contradictie die steeds duidelijker wordt in de moderne praktijk. “Krijgs” verwijst naar Mars, de Romeinse god van de oorlog, en heeft expliciet betrekking op geweld en gevecht. “Kunst” daarentegen suggereert creativiteit, schoonheid en menselijke expressie. Deze spanning wordt acuut wanneer krijgskunsten voornamelijk worden beoefend als methoden van zelfverdediging, persoonlijke ontwikkeling of artistieke expressie in plaats van daadwerkelijke gevechtstraining.

Behoort krijgskunst tot het domein van artistieke ervaring, of is het fundamenteel een sportieve activiteit? Vanuit een puur functioneel standpunt zouden termen zoals “vechtsysteem” of “gevechtsmethode” accurater zijn, hoewel deze de negatieve associaties van geweld en agressie dragen. Wanneer echter het gevechtselement wordt weggenomen uit “krijgskunst,” verdwijnt de functionele basis volledig. Wat blijft er dan over van de oorspronkelijke praktijk?

Wat blijft er over wanneer je het vechten wegneemt:

1. Bewegingsfilosofie

• Handelen zonder forceren
• Ruimtelijk-temporele harmonie
• Esthetische en spirituele concepten die de functionele oorsprong overstijgen

2. Lichamelijke Cultuur

• Gecodificeerde bewegingstalen
• Rituele bewegingsvormen
• Esthetiek van precisie, kracht en gratie

3. Filosofische Concepten

• Ethische codes in beweging
• Contemplatie door herhaling
• Meditatie in actie

De Kern van de Vraag

Wanneer je het vechten wegneemt, blijft er een geabstraheerde bewegingstaal over – net zoals abstracte schilderkunst geen “dingen” meer afbeeldt maar pure vorm wordt.

De Verschillende Benaderingen

Oosterse Tradities

Oosterse krijgskunsten danken hun populariteit vaak aan de geabstraheerde bewegingstaal waarbij beweging centraal staat en het functionele aspect een vage reflectie is van de oorspronkelijke gevechtsmethode. Als voorbeelden kunnen we Taichi, Aikido en Iaido noemen. Deze bewegingsvormen behouden nog een vage perceptie van wat ooit een dodelijke vechtmethode was. De functionaliteit die kenmerkend moet zijn voor een efficiënte vechtmethode is praktisch volledig verdwenen.

Performance Art

Performance art is een tijdelijke, lichamelijke kunstpraktijk waarin de kunstenaar zelf het primaire medium is. Het lichaam wordt een levend kunstwerk, tijd wordt materiaal, en de liveness van het moment is essentieel.

Performance art blijft radicaal omdat het de commodificatie van kunst weerstand biedt door aanwezigheid en tijdelijkheid centraal te stellen. Het is kunst die alleen bestaat in het moment van de ontmoeting tussen performer en publiek.

Demonstratiesport

Kenmerken:

• Competitief maar functioneel niet gericht op efficiëntie in gevecht
• Spectaculair voor het publiek door acrobatische handelingen
• Technische virtuositeit in uitgetekende choreografie
• Culturele legitimiteit door verwijzing naar de oorsprong

Sportlogica:

• Gestandaardiseerde regels en puntensystemen
• Vergelijkbare prestaties
• Objectieve meetsystemen

De Waan van Efficiëntie in Krijgskunsten

Een kritiek punt ontstaat bij het onderzoeken van de effectiviteitsclaims van verschillende krijgskunstsystemen. Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen gevaarlijk-en-efficiënt vechten en veilig-en-inefficiënt vechten, zodat beoefenaars gemakkelijk kunnen begrijpen met wat voor activiteit zij bezig zijn, en realistische verwachtingen kunnen hebben over de effectiviteit ervan.

Veel traditionele krijgskunsten die een filosofische transformatie hebben ondergaan, blijven effectiviteit in gevecht claimen terwijl zij tegelijkertijd precies die elementen weghalen die hen functioneel maakten in werkelijk conflict. Dit creëert een fundamentele contradictie: systemen die op de markt worden gebracht als “zelfverdediging” of “krijgskunst” die systematisch zijn ontdaan van hun krijgskundige toepassingen.

De efficiëntieparadox manifesteert zich op verschillende manieren:

• Traditionele vormen uitgevoerd met gevechtsnarratief ondanks het ontbreken van efficientie-test tegen weerstand
• Demonstratietechnieken die alleen werken onder gechoreografeerde omstandigheden maar worden gepresenteerd als gevechtstoepasselijk
• Filosofische kaders gebruikt om de afwezigheid van realistische training te rechtvaardigen terwijl claims van krijgskundige effectiviteit behouden blijven
• Cultureel gezag dat empirische verificatie van technieken vervangt

Deze waan wordt problematisch wanneer beoefenaars oprecht geloven dat zij vechtvaardigheden bezitten die nooit zijn getest onder realistische omstandigheden. De transformatie van functioneel vechtsysteem naar performance art of persoonlijke ontwikkelingspraktijk is legitiem, maar de voortdurende claims van gevechtseffectiviteit zonder corresponderende trainingsmethodologieën vertegenwoordigt een fundamentele verkeerde voorstelling van de capaciteiten van de kunst.