Een persoonlijk betoog over het integreren van het Kobayashi-principe meguri (巡り) in de Tomiki-methode — en waarom dat vooral voor de oudere beoefenaar een weg is die open blijft.
Tilburg, september 1973
Volgens mijn “Aikido Diary” ontmoette ik Kobayashi sensei voor het eerst in september 1973, op een driedaags seminar in Tilburg. We begonnen om 10 uur ’s ochtends en stopten rond 10 uur ’s avonds — met lunch en diner, maar in wezen trainden we drie dagen aan één stuk. Ik herinner me mijn polsen — en die van iedereen — knalrood; wie er alleen maar naar wees, deed ons al ineenkrimpen van de verwachte pijn.
Niemand had op dat moment een benul van het principe dat zijn greepwerk droeg. We probeerden zijn onderricht na te bootsen zonder het te begrijpen, wrongen onze armen in wat wij voor de techniek hielden. Dan bood Kobayashi sensei zijn pols aan, maakte één uiterst kleine, vloeiende beweging — en plotseling lag je neer. Hij deed het nog eens, keek je in de ogen, en je wist dat hij dacht: “Je begrijpt het niet.” Soms glimlachte hij, en je wist niet waarom — misschien omdat je eindelijk de juiste beweging had gemaakt, misschien gewoon omdat hij zag dat je je best deed.
Pas later begreep ik dat zijn greeptechnieken gedragen werden door wat hij meguri noemde: de flexibele rotatie van de pols, die subtiele verbindingspunten schept en maximaal resultaat geeft met minimale inspanning.
In september 1974 deed ik mijn shodan-examen voor hem. Van die dag herinner ik me vooral het gevoel erna: de test was zo zwaar dat ik bijna niet meer uit de autobus naar huis kon stappen. Pas na mijn shodan gebruikte hij mij zo nu en dan tijdens de les als uke om voor de groep te demonstreren. Eén keer waagde ik het hem uit te dagen: ik bood weerstand tijdens shihonage. Er klonk een verschrikkelijk geluid in mijn elleboog — mijn ukemi-vaardigheid volstond niet meer zodra ik zijn beweging blokkeerde. Hij was zelfs even in verlegenheid, omdat hij dacht dat hij me had verwond; na enkele keren buigen en strekken kon ik gelukkig verder.
Tijdens mijn laatste ontmoeting, in februari 1978, gaf hij een uitleg over het gebruik van de pols in verschillende situaties, en over hoe je je eigen hand en pols — verbonden met een stabiele maar soepele houding — bij kotegaeshi kunt gebruiken wanneer de partner weerstand biedt. Dat was zijn technisch meest expliciete moment, en het bleek achteraf het bruggetje naar alles wat ik later in de Tomiki-methode zou herkennen.
Tijdens zijn seminars werd hij vergezeld door een Japanse assistente die uitstekend Frans sprak, zodat ik met haar als tolk met hem kon praten. Hij zei me ooit: “Bemoei je niet met aikido-politiek.” Ik begreep toen niet wat hij bedoelde. Later ontdekte ik dat hij een warme vriendschap onderhield met Tomiki Kenji — een relatie die door het Aikikai niet werd goedgekeurd. Zijn advies was dus geen losse opmerking, maar een waarschuwing geboren uit eigen ervaring: wie principes boven de zuilen van de organisaties stelt, moet op politieke tegenwind rekenen.
Van uke zijn tot inzicht
Die jaren — van de rode polsen in Tilburg tot de laatste polsuitleg in 1978 — vormen de bodem onder alles wat volgt. Want wat er gebeurde toen je zijn pols vastpakte, was telkens hetzelfde en telkens ongrijpbaar: vóór je besefte dat je greep “aankwam”, was je structuur al aangetast. Geen botsing, geen tegendruk, geen zichtbare beweging. Alleen een subtiele rotatie — meguri — die je eigen aanvalskracht als een draaikolk terugzond naar je zwaartepunt.
Wie dit eenmaal aan den lijve heeft ondervonden, vergeet het nooit meer. Wie het alleen van horen zeggen kent, heeft het nooit gekend.
Wat is meguri?
Meguri betekent letterlijk “rondgaan, omcirkelen” (巡り). In de traditie van Kobayashi is het niet zomaar een polsbeweging, maar het sleutelprincipe om een aanval te neutraliseren zonder kracht tegen kracht:
- Spiraalvormige dynamiek: een rechte aanvalslijn wordt opgevangen en gebogen door een cirkelvormige of spiraalvormige wikkeling van pols en onderarm. De structuur van de aanvaller verandert onmiddellijk;
- Geen weerstand bieden: geen blokkeren, geen duwen. De energie van de tegenstander wordt door de rotatie aangezogen en teruggestuurd naar waar hij vandaan kwam;
- Minimale beweging: de correctie vindt plaats op het exacte punt van contact, geworteld in het hara. Uke raakt uit balans nog vóórdat hij doorheeft dat zijn evenwicht is verstoord.
Het principe is ouder dan Kobayashi. In de Daitō-ryū-lijn van Takeda Sōkaku leeft het als te-no-uchi (手の内) — de pols als voelbaar zintuig én als overdrachtsorgaan — en bij Horikawa Kōdō en Ōkamoto Seigō als “aiki” van spiegelkleine rotaties. Kobayashi’s verdienste was het principe te isoleren, te systematiseren en tot kern van zijn taijutsu te maken.
Waarom de integratie in Tomiki Aikido zo lang duurde
De Tomiki-methode en de Kobayashi-methode stammen uit dezelfde bron: de Daitō-ryū van Morihei Ueshiba’s leerjaren. Kobayashi en Tomiki waren bovendien persoonlijke bevriend; Kobayashi stuurde zijn studenten zelfs naar de randori-toernooien van het toenmalig Japan Aikido Association, toen andere Aikikai-dōjō Tomiki’s competitieve benadering als ketters afwezen.
Zelf schakelde ik in 1978 over naar Tomiki Aikido, nadat ik was onderwezen door Ohba Hideo, Dr. Lee Ah Loi en Haba Itsuo. Dat gaf me het voordeel van twee leraren uit dezelfde bron met een verschillende vorm: Kobayashi, die basis-methoden gaf om beweging en kracht te verbeteren, maar weinig systematiseerde; en Tomiki samen met Ohba, die de randori-methode uitwerkte als een ladder — unsoku, tegatana-undō, tegatana-awase, tegatana-no-kuzushi, kakari en hikitate keiko, tot volwaardige randori — en daarnaast de oude methoden van Ueshiba’s pre-oorlogse budo bewaarde in de koryu no kata. Kobayashi hield aanvankelijk afstand tot zijn leerlingen, Ohba stond vanaf het begin open voor vragen. Maar op de kern wilden beiden hetzelfde wezenlijke van Ueshiba’s aikido overdragen — in tegengestelde vormen. Die twee invloeden werkten op mij als een synergie.
Toch bleef meguri bij de meeste Tomiki-beoefenaars een naam uit de budō-geschiedenis, geen ervaring. Dat is geen verwijt: wie de rotatie nooit van een leraar in de eigen pols heeft gevoeld, kan haar ook niet herkennen in de eigen kata. Meguri is niet uit boeken over te dragen — het is shokushu, overdracht door directe correctie op het contactpunt. Vele beoefenaars kennen de naam Kobayashi, maar hebben zijn aikido nooit aan den lijve ondervonden of er een echte studie van gemaakt. Ook bij mij duurde het meer dan dertig jaar voordat zijn subtiele bewegingen zich steeds duidelijker aandienden in mijn training — ze zaten er al die tijd, maar het begrip moest rijpen. Daardoor bleef de integratie bij onze groep een zeer lang proces: jaren van uitproberen, verkeerd begrijpen, terugvallen op kracht, en opnieuw voelen.
Maar wat lang groeit, wortelt diep. Intussen is de uitbreiding van onze Tomiki-praktijk met meguri geen extern accessoire meer, maar een verrijking die de eigen methode sterker maakt — zonder haar rationele, judo-gewortelde kern te verloochenen.
Waarom meguri de Tomiki-methode verrijkt
De kracht van Tomiki’s systeem is zijn helderheid: fundamentele bewegingen, solo-oefeningen (Judo/Yawara Taiso), kata en randori, alles opgebouwd uit judoprincipes — shizentai, tegatana, kuzushi, tsukuri. Meguri past daar niet naast, maar in:
- Meguri vervult Tomiki’s eigen eis dat kuzushi in het tsukuri-stadium begint. De evenwichtbreuk ontstaat niet ná de greep, maar tijdens het contact. Meguri is het fysieke instrument om dat eerder te doen dan uke verwacht — op microscopisch niveau irimi en tenkan, precies in de pols.
- Meguri verdiept de tegatana. In de Judo Taiso leert de hand zich als zwaard te snijden: efficiënte lijnen vanuit het centrum. De micro-rotatie van de onderarm (in de Daitō-ryū traditie: de hand openen zoals een ochtendglorie bloeit, mét meedraaiende onderarm) geeft elke snede een hefboomwerking die zich niet laat blokkeren. Wat impliciet in de kata zit, wordt door meguri bewust en trainbaar.
- Meguri houdt randori eerlijk. Tomiki’s criterium was altijd: een techniek telt pas als ze onder weerstand blijft werken. Meguri voldoet aan dat criterium — mits de rotatie intern begint en uit het hara komt. Wie haar als truc gebruikt (armgewricht draaien zonder verankering), faalt onder druk. Randori is daarmee tegelijk de leerschool én de leugen-detector van meguri.
Van solo naar partner: de vier vormen van meguri in Judo Taiso
Wie zich afvraagt waar meguri in het Tomiki-systeem haar natuurlijke plaats heeft, hoeft niet verder te zoeken dan de Judo Taiso zelf. De solo-oefeningen bevatten immers al de volledige grammatica van de pols- en armspiraal: uchi-mawashi, soto-mawashi, uchi-gaeshi en soto-gaeshi — de binnenwaartse en buitenwaartse cirkel, en de binnenwaartse en buitenwaartse kerende rotatie. Dit zijn geen gymnastische losmakingsoefeningen, maar de vier bewegingsvormen waarin elke aanval kan worden opgevangen en omgebogen. Kobayashi’s meguri ligt hier letterlijk in besloten.
Die vier solo-vormen worden vervolgens geïntegreerd in partneroefeningen als tsukuri — de voorbereiding die aan elke techniek voorafgaat. Die partneroefening kent vier fundamentele vormen:
- Gelijke houding, polsgreep — bijvoorbeeld rechts aan rechterpols;
- Tegengestelde houding, polsgreep — bijvoorbeeld links aan rechterpols;
- en 4. Beide worden uitgevoerd in een uchi-gaeshi-vorm en een soto-gaeshi-vorm — binnenwaartse rotatie en buitenwaartse rotatie.
Samengevat: twee houdingsverhoudingen maal twee rotatierichtingen. Dat is precies de meguri-beweging, nu niet als gevoelservaring van een meester, maar als systematisch trainbaar schema. Dit is misschien wel de belangrijkste ontdekking van onze lange integratie: de Tomiki-methode heeft de vormen van meguri altijd al bevat — wat Kobayashi er aan toevoegde is niet de beweging, maar de kwaliteit van de beweging:
- In de Judo Taiso als lichamelijke opvoeding blijft uchi-gaeshi en soto-gaeshi vaak een beweging van de arm alleen. Met meguri wordt dezelfde oefening een rotatie die in het hara begint en via de onderarm door de pols loopt — de rotatie is niet het gevolg van armspieren, maar de uitloop van een lijn die in het centrum ontstaat;
- In de partneroefening ontstaat de kuzushi daardoor tijdens de greep, niet erna. De vier tsukuri-vormen worden zodoende vier meguri-antwoorden op de greep — en wie de vier beheerst, kan op elke greep van elke houding antwoorden zonder te trekken of te duwen;
- Voor de oudere beoefenaar is dit schema bovendien ideaal leerpad: de vier vormen zijn oneindig herhaalbaar zonder atletisch vermogen, en elk herhaling verdiept de waarneming in het contactpunt — Sagawa’s te-no-uchi.
De brug tussen Kobayashi en Tomiki ligt dus niet in een nieuwe techniek, maar in de herinterpretatie van oefeningen die we al decennia doen. De solo-vormen trainen de spiraal; de partneroefeningen leren het moment; de randori toetst de waarheid. Meguri is de kwaliteitsomschakeling die de drie lagen doorbindt.
Waarom meguri vooral voor de oudere beoefenaar een geschenk is
Hier ligt voor onze groep de diepste reden. De competitieve randori van tieners en twintigers vraagt wat jeugd vanzelf heeft: snelheid, explosiviteit, herstelvermogen. Wie ouder wordt, verliest van die eigenschappen — maar niet de kwaliteit die meguri nodig heeft: aandacht, timing en body awareness die alleen met jaren rijpt.
Meguri is een vaardigheid van het kleine. Ze vraagt geen lenigheid van een twintiger, maar de geslepen waarneming van de pols die Sagawa Yukiyoshi te-no-uchi noemde: het vermogen om in het contactpunt te voelen wat de ander nog niet doorheeft, en daar — met millimeters — te antwoorden. Dat is een vaardigheid die met de leeftijd toeneemt, niet afneemt.
Daarmee verbreedt meguri het pad van Tomiki Aikido zelf: naast de wedstrijdgerichte weg voor de jonge beoefenaar opent ze een weg waarop de vijftiger, zestiger en zeventiger niet “mee blijft doen”, maar op eigen voorwaarden sterker wordt. Minder beweeglijkheid wordt gecompenseerd door eerder ingrijpen: wie op het contactpunt kan neutraliseren, hoeft niet meer te vluchten, te draaien of te rennen. Het is, in de beste zin van Tomiki’s onderwijsideaal, aikido dat met het leven meegroeit in plaats van eruit te groeien.
Besluit
Meguri is geen toevoeging van buitenaf aan Tomiki Aikido. Het is de terugkeer van een principe dat in de bron van beide stijlen al aanwezig was — bij Kobayashi tot kern gemaakt, in onze praktijk opnieuw ontdekt. Voor wie het eenmaal aan den lijve heeft ondervonden, is het niet meer weg te denken: de pols is geen scharnier, maar een spiraal. En in die spiraal ligt, op elke leeftijd, de kortste weg tussen contact en evenwicht.
Eddy Wolput
