Dit is het verhaal van Shobukai Dojo Antwerpen—een verhaal dat niet los kan worden gezien van de nationale en internationale ontwikkelingen binnen de Aikido-gemeenschap, van de beginjaren in de Leopoldstraat en Jeugdclub Horizon tot de oprichting van de European Aikido Association, de deelname aan TAIN (Tomiki Aikido International Netwerwork) en ITAF (International Tomiki Aikido Federation). Het weerspiegelt zowel de lokale pioniersgeest als de wisselwerking met grotere stromingen in de Aikido-wereld, van traditionele stijlen tot competitieve vormen, en van lokale samenwerkingen tot Europese en mondiale netwerken. Zeker en vast mogen wij de nevenaktivieiten niet vergeten zoals Iaido en Jodo.
Nieuw is uiteraard de studie van La Canne of het Europees Stokschermen

Shobukai Dojo Antwerpen werd opgericht in 1978, maar de wortels van de club gaan terug tot 1963. Eddy Wolput begon toen met Judo/Jujutsu volgens de Kawaishi-methode, onder leiding van Jan Bergans. Bergans was een opmerkelijke, maar omstreden beoefenaar wiens levensverhaal doorspekt was met ‘fantasieverhalen’ die hij waarschijnlijk zelf geloofde. Ondanks deze verhalen groeide de club uit tot een succes en bracht het talrijke beoefenaars op het pad van de krijgskunsten.

Jan Bergans was volgens een aanwezige certifikaat in de club een gediplomeerde leerling van Jean De Herdt. Jean De Herdt (Parijs, 22 juli 1923 – Bourges, 5 januari 2013) was een gerenommeerde Franse judoka. Als eerste Franse leerling van de legendarische judomeester Mikinosuke Kawaishi behaalde De Herdt als eerste Fransman zowel de eerste, tweede als derde dan. Daarnaast won hij tweemaal goud op de Europese kampioenschappen judo.

Schooljaar 1963/1964 – Judo-Jiujutsu Club Hoboken

1964–1968 – Judo-Jiujutsu-Kempo Club Hoboken

In 1963/1964 was de Jujutsu-club gevestigd in een gebouw boven een bloemenwinkel (gespecialiseerd in rouwwerk) aan de Sint-Bernardsesteenweg in Hoboken, vlak bij de begraafplaats Schoonselhof.

Rond 1965 verhuisde de club naar Zaal Flora, gelegen achter een café op de hoek van de Kapelstraat en de Kioskplaats in Hoboken.

Een jaar later, rond 1966, betrok men een nieuwe locatie aan de Boomse Steenweg in Antwerpen, nabij de Abdijstraat (Antwerpen-Kiel). De naam van de club veranderde toen in “Kuo Lung”, en er ontstond een band met een groep uit Taiwan, geleid door Tchan Kai-Tsek en zijn volgelingen. Deze connectie is zichtbaar op foto’s en vlaggen in de oefenzaal.

17 december 1966 organiseerde de club een Judo-Karate-Aikido-demonstratie op het Sint-Jansplein in Antwerpen. Bekende namen zoals Julien Naessens (Aikido) en Harada (Karate) waren de blikvangers van deze demonstratie.

Rond deze periode was Jan Bergans leerling bij Cercle Naessens in Brussel, waar hij Aikido leerde van een expert.

1968–1971 – Gevechtsporten – JC Horizon, Antwerpen-Kiel

Jeugdclubs in Vlaanderen vormden een alternatief voor jongeren die niet waren aangesloten bij de traditionele jeugdbewegingen. Deze clubs organiseerden vooral fuiven, waarbij moderne popmuziek een belangrijke rol speelde. Naast het feesten was er ook ruimte voor diverse activiteiten, zoals gevechtssporten, die door de populariteit van vechtfilms sterk in opkomst waren.

Ook Jeugdclub Horizon in Antwerpen-Kiel combineerde het fuifconcept—met dans en muziek als bindend element—met gevechtssportactiviteiten, wat jongeren de kans bood om samen te komen en vriendschappen te sluiten. De gevechtsportafdeling van JC Horizon was in eerste instantie een mix van verschillende stijlen, maar legde vooral de nadruk op een vorm van All-Style Karate, met spectaculaire stamptechnieken en breektechnieken als opvallende kenmerken.

Dat JC Horizon opmerkelijke individuen heeft voortgebracht, is geen verrassing. Zo kunnen we onder anderen noemen:

Eddy Wolput: een pionier in Antwerpen die sinds het begin van de jaren ’70 een belangrijke rol speelde in de promotie van Aikido.

Geoff Benoy: een JKA Shotokan-beoefenaar met een indrukwekkend palmares aan competitieresultaten.

1969-1971 – Shotokan Karate – Brabo Karate Club Antwerpen – Wilrijk

In 1969 werd een overstap gedaan naar het Shotokan Karate bij Brabo Karate Club, in eerste instantie in de Lange Gasthuisstraat te Antwerpen en later in de Letterkundestraat te Wilrijk.
De training stonden onder leiding van Eddy Coppieters, in die tijd 2e dan Shotokan Karate en werd dikwijls bijgestaan door Miyazaki sensei JKA Shotokan.

Een van de activiteiten die Jeugdclub Horizon organiseerde, was een karatecursus voor haar leden. Deze cursus stond los van de Brabo Karate Club.

1971 – Aikido met Tony Thielemans – Judo Club Leopoldstraat, Antwerpen

Tony Thielemans, leerling van Aritoshi Murashige (een directe discipel van Morihei Ueshiba), was in die tijd 3e dan in zowel Aikido als Judo. Hij leidde de gerenommeerde dojo Yama Arashi in Brussel. In 1971 startte hij met Aikido-lessen in de Leopoldstraat in Antwerpen, op initiatief van Jan Vleugels—leraar esthetica aan een middelbare school in Deurne, waar hij een Aikido-groep voor meisjes van de school begeleidde.

Na het eerste jaar droeg Thielemans de lessen over aan Raymond Van der Smissen, die toen 1e dan Aikido was.

1973 – Aikidoclub JC Horizon – Waarlooshofstraat Antwerpen Kiel

Omdat de trainingen in de Leopoldstraat slechts één keer per week plaatsvonden, werd er een Aikido-afdeling opgericht in Jeugdclub Horizon aan de Waarlooshofstraat in Antwerpen-Kiel, om meer trainingsmogelijkheden te bieden.

Tijdens de beginjaren van de aikidoclub werd deelgenomen aan talrijke stages in binnen- en buitenland met gerenommeerde leraren, zoals Tamura, André Nocquet, Hirokazu Kobayashi, Kanetsuka en Sugano. Aanvankelijk werd de Aikikai-methode als hoofdstijl gehanteerd, maar deze werd aangevuld met Yoseikan Aikido, gepromoot door Jacques Normand, een leerling van Minoru Mochizuki.

André Nocquet

Hirokazu Kobayashi

Tijdens een gesprek in Nederland gaf Hirokazu Kobayashi Eddy Wolput de raad om zoveel mogelijk buiten de Aikido-politiek te blijven. Op dat moment leek dit advies niet direct relevant. Later bleek echter dat de relatie tussen Kobayashi en Kenji Tomiki niet in goede aarde viel bij de Aikikai.

Aikido club in de Judo Club Van Wesenbeekstraat (Antwerpen)

Toen de Aikido-club verhuisde naar de judoclub in de Van Wesenbeekstraat in Antwerpen, ontstond er een nauwe samenwerking met P.F. Beljaars (uit Tilburg) en Jacques Normand (uit Parijs).

Stage met Jacques Normand in Ghlin (Mons), 1975

In 1975 vond er een stage plaats in de dojo van Michel Cogneau in Ghlin (Mons), een oud-leerling van Aritoshi Murashige. Tijdens deze periode werd de vereniging “Onichi Budo Kyō Kai” opgericht, met als doel een band te smeden tussen Japan en Europa. Helaas slaagde dit initiatief niet, onder meer door het afhaken van Jacques Normand. Na de Japanreis van 1976 werd de samenwerking definitief stopgezet.

1976 – De eerste reis naar Japan

In 1976 organiseerde Jacques Normand een reis naar Shizuoka, Japan, met als doel om enkele weken te trainen in de Yoseikan Dojo onder leiding van Minoru Mochizuki. Helaas ontstond er onenigheid binnen de Franse Yoseikan-groep in Parijs, waardoor training in de Yoseikan Dojo niet langer mogelijk bleek.

Als alternatief werd voorgesteld om te trainen met de Korindo Ryu Aikido-groep, opgericht door Minoru Hirai—oud-secretaris van de Aikikai Hombu Dojo van Morihei Ueshiba. Hirai’s thuisbasis was eveneens Shizuoka, de stad waar ook de Yoseikan gevestigd was.

De foto is genomen tijdens privésessies Korindo Ryu Aikido, onder leiding van Hakamatsu sensei, een discipel van Minoru Hirai.

Aikido-club in de sporthal Jan van Gentstraat – Later de beruchte Zillion

In 1977 verhuisde de Aikido-club naar het sportcomplex in de Jan van Gentstraat in Antwerpen, dat later de beruchte discotheek Zillion zou huisvesten. Tijdens deze periode werd er opnieuw nauw samengewerkt met de Vlaamse Aikido Vereniging. Regelmatig gaf ook een Japanse lesgever, Suzuki, les. Hij had echter moeite om zich aan te passen aan de westerse denkwijze, vooral tijdens de trainingen.

Oost-West centrum Antwerpen en Oki-Yoga

Sinds het begin van de jaren ’70 bestond er een nauwe samenwerking met de macrobiotische gemeenschap in Antwerpen en de daaraan verbonden Oki-Yoga-groep.

International Aikido Seminars in La Baule (Bretagne), 1973–1977

Tussen 1973 en 1977 nam de Antwerpse Aikido Club meerdere keren deel aan de International Aikido Seminars in La Baule, Bretagne. Deze stages werden geleid door gerenommeerde leraren. Naast de reeds vermelde André Nocquet, een van de meest bekende Aikido-leraren van dat moment, was ook Minoru Kanetsuka aanwezig. Kanetsuka, oorspronkelijk een Yoshinkan Aikido-beoefenaar die later overstapte naar de Aikikai, legde tijdens deze stages sterk de nadruk op zwaard- en stoktechnieken.

Tijden deze stages kwamen we ook in kontakt met Shigeru Uemura, een Shito Ryu Karateka die tevens Shiatsu beoefenaar was.

1978 – Shobukai Dojo Antwerpen

Shobukai Dojo Antwerpen, gevestigd aan de Limburgstraat 106, ontstond oorspronkelijk uit een samenwerking tussen Ronnie Peeters—toenmalig medewerker van de Gerechtelijke Politie Antwerpen—en Eddy Wolput. De trainingen in die beginperiode combineerden elementen uit Aikido en Judo/Jujutsu.

Onze visie was altijd—en is dat nog steeds—om open-minded te staan tegenover andere scholen en stijlen. Helaas werd deze houding niet altijd gedeeld door de bestaande groepen in die tijd. Zo werd onze openheid soms gezien als een bedreiging voor de gevestigde orde, wat leidde tot onbegrip en weerstand.

Tomiki Aikido – Competitief Aikido

In 1978 schakelde de club over naar de competitieve vorm van aikido: dr. Lee Ah Loi (Yawara Dojo, Londen) introduceerde deze methode in Antwerpen.

Dr Lee ah Loi samen met Hideo Ohba en Lee ah Loi met Eddy Wolput

Itsuo Haba (Waseda Universiteit), ex-randori kampioen

Tomiki Aikido introduktie in Gent – Centrum voor Zelfverdediging

Geregeld kwam Itsuo Haba naar Belgie om de fijnere punten van het Toiki Aikido te doceren. Geregeld gingen we dan ook een introduktie doen in andere Belgische clubs en verenigingen.

Hideo Ohba, Hirokazu Kobayashi en Morihei Ueshiba

Hideo Ohba, Shohei Amano, Kenji Tomiki en Hirokazu Kobayashi

De Invloed van Hideo Ohba en Hirokazu Kobayashi op Mijn Aikido

Hoewel zowel Hideo Ohba als Hirokazu Kobayashi leerlingen waren van Morihei Ueshiba, verschilde hun benadering van Aikido aanzienlijk. Een belangrijke reden hiervoor is dat zij in verschillende periodes onder Ueshiba trainden: Ohba als vooroorlogse leerling en Kobayashi als naoorlogse leerling.

Kobayashi’s Onderwijsmethode

Kobayashi’s onderwijsmethode was gestructureerd en weerspiegelde de invloeden van Ueshiba en diens senior instructeurs uit die tijd. Hij benadrukte fundamentele oefeningen om zijn visie op Aikido over te brengen, met name gericht op het verbeteren van beweging en krachtontwikkeling. Zijn lessen omvatten:

• Jumbi-undo (opwarmingsoefeningen),
• Tandoku-undo (solo-oefeningen),
• Shisei (houding),
• Tekubi-junan undo (polsflexibiliteitsoefeningen),
• Tai-sabaki (voetwerk),
• Kihon-nage-waza (basistechnieken voor worpen),
• Kihon-kansetsu-waza (basisgewrichtsklemmen).

Ohba’s Methode

Ohba’s methode daarentegen was sterk beïnvloed door het randori-systeem van Kenji Tomiki, met oefeningen zoals:

• Unsoku (voetwerk),
• Tegatana-undo (hand-voetcoördinatie),
• Tegatana-awase (partneroefeningen met de handrand),
• Tegatana-no-kuzushi (balansverstorende technieken met de handrand),
• Kakari keiko (randori zonder weerstand),
• Hikitate keiko (randori met gedeeltelijke weerstand),
• Volledige randori.

Daarnaast was Ohba diep geworteld in de vooroorlogse tradities van Aikido, zoals beschreven in Budo Renshu (1933), een boek geschreven door Kenji Tomiki en geïllustreerd door Takako Kunigoshi, een leerling van Ueshiba’s Kobukan Dojo. Om deze oudere methoden te bewaren, ontwikkelde Ohba de Koryu no Kata, ofwel “klassieke Aikido-vormen.”

Persoonlijke Ervaring

Toen ik Hirokazu Kobayashi voor het eerst ontmoette, voelde ik een zekere afstandelijkheid—een barrière die tijd nodig had om te verdwijnen. Bij Ohba was deze afstand nooit aanwezig; vanaf het begin was hij open voor vragen en volledig betrokken bij de training. Kobayashi gedroeg zich als een traditionele meester, terwijl Ohba, ondanks zijn strengheid, de uitstraling had van een gentleman. Misschien komt met de leeftijd de balans tussen zachtheid en strengheid beter tot uiting.

Technische Verschillen

Hoewel beiden dezelfde leraar hadden, waren hun technieken duidelijk anders. Kobayashi’s Aikido was vooral gericht op de aiki-methoden die hij van Ueshiba en diens tijdgenoten had geleerd. Ohba was echter ook een ervaren judoka en bedreven in kendo, naginata en andere budo-kunsten. Ik herinner me niet dat Kobayashi ooit verband legde tussen zijn Aikido en judo of andere vechtkunsten; zijn onderwijs was soms te gefocust op polsgrepen, wat een abstracte indruk achterliet. Ohba integreerde zijn kennis van judo en budo om Aikido praktischer en toegankelijker te maken voor zijn leerlingen.

Wanneer Ohba een techniek op je toepaste, voelde je zowel zijn vriendelijkheid als zijn vastberadenheid. Kobayashi kon streng zijn, maar was nooit onbeleefd of opzettelijk hard—zijn correcties waren precies, maar nooit bedoeld om pijn te doen.

Synergie in Mijn Begrip van Aikido

De invloeden van beide leraren hebben een versterkend effect gehad op mijn begrip van Aikido. Uiteindelijk geloof ik dat zij dezelfde fundamentele principes onderwezen, maar elk op hun eigen, unieke manier.

1980 – Deelname Interclub Kampioenschap, Londen (VK)

In 1980 nam Shobukai Aikido Club voor het eerst deel aan een Tomiki Aikido-wedstrijd. Omdat de club geen ervaring had met deze competitievorm, was het niet verwonderlijk dat er geen overwinningen werden behaald. De andere deelnemende clubs beschikten immers over jarenlange ervaring in het competitieve aspect van Aikido. Desondanks bood deze eerste deelname waardevolle inzichten om deze weg verder te verkennen.

JAA – Japan Aikido Association Lidmaatschap

Uitwisseling met British Aikido Association (BAA)

1985 – Bezoek Waseda University Aikido Team

EAA – European Aikido Association

Europese samenwerking vanaf de jaren ’80

Vanaf het begin van de jaren ’80 groeide het besef dat er behoefte was aan een Europees platform om de samenwerking tussen Europese Aikido-clubs te versterken. Initiële deelnemers waren een aantal Britse clubs, samen met een Nederlandse en een Belgische club.

In november 1985 werd de European Aikido Association (EAA) officieel opgericht. De oprichters waren:

• Dr. Lee Ah Loi (6e dan)
• Frits Van Gullick (4e dan)
• Eddy Wolput (3e dan)
• Ken Broome (4e dan)
• Harvey Goodman (3e dan)

Opmerkelijk is dat ook de British Aikido Association (BAA) een poging ondernam om een Europese federatie op te richten, maar dan wel onder leiding van de BAA.

EAA – Seminaries

1989 – 1e Internationaal Festival – Tomiki Aikido International Network

In 1989 organiseerde de Japan Aikido Association het eerste Internationaal Aikido Festival in Tenri. Tijdens dit evenement konden deelnemers hun kennis verdiepen tijdens een seminar onder leiding van Nariyama Shihan. Een competitie met deelname van zowel Japanse als internationale clubs en federaties maakte van dit festival een unieke gebeurtenis. Stanley Pranin, hoofdredacteur van het Aikido-tijdschrift “Aiki News”, bracht een commerciële video van het festival uit.

Tijdens het seminar vond ook een vergadering plaats waar de oprichting van TAIN (Tomiki Aikido International Network) werd goedgekeurd door de aanwezige clubs en federaties. De Shobukai Dojo werd vertegenwoordigd door de European Aikido Association (EAA), onder leiding van Dr. Lee Ah Loi en de andere bestuursleden.

Yudansha Lijst EAA 1992

1989 – Yoseikan Dojo Shizuoka

Hakko Ryu Aiki-JuJutsu

In de eerste helft van de jaren ’80 kon men Hakko-Ryu Aiki-Jujutsu beoefenen in de Shobukai Dojo, onder leiding van Antonio Garcia, een leerling van Okuyama Sensei, de stichter van Hakko-Ryu in Japan. Deze stijl is sterk verwant aan Daito-Ryu Aiki-Jujutsu van Sokaku Takeda, de leraar van Morihei Ueshiba, de grondlegger van Aikido.

Iaido en Jodo

Het initiatief om Iaido en Jodo op te nemen als aanvulling op de Aikido-training werd geïnspireerd door Dr. Lee Ah Loi, die een drijvende kracht was achter het promoten van deze traditionele Japanse gevechtskunsten onder Aikido-beoefenaars. Het was Hideo Ohba zelf die haar aanmoedigde om een diepgaandere studie van Japanse wapentechnieken te ondernemen.

Het overlijden van Hideo Ohba in 1986 vormde voor Lee Ah Loi een belangrijke aanleiding om zich nog sterker toe te leggen op Iaido en Jodo. Zij vond in Ishido Sensei een waardige opvolger voor Ohba’s rol. Ik moet hierbij wel opmerken dat dit mijn persoonlijke perceptie van de gebeurtenissen is.

Ishido sensei dojo in Kawasaki city – Japan

Komei Sekiguchi – Muso Jikiden Ryu Iaido

De Zen Nihon Kendo Renmei-methoden van Iaido (Musō Shinden-ryū) en Jodo (Shindō Musō-ryū) vormen de kern van het onderwijs van Ishido Sensei en Dr. Lee Ah Loi. Dit betekent echter niet dat men zich niet mag verdiepen in andere stijlen. Sterker nog, Ishido Sensei moedigde juist aan om ook andere methoden te bestuderen, om zo het begrip van de eigen stijl te verdiepen.

Een voorbeeld van dergelijke crosstraining was de introductie van Musō Jikiden Eishin-ryū Iaido door Komei Sekiguchi binnen de activiteiten van de Shobukai Dojo.

Zodra men een bepaald niveau behaalt in Iaido en Jodo, hoort daar ook de verantwoordelijkheid bij om als scheidsrechter op te treden tijdens competities.

Tomiki Aikido – Antwerpse Clubs

La Canne – Stokschermen – 21e eeuw Post-Corona

La Canne – Stokschermen in de 21e eeuw in Antwerpen

Tijdens de coronacrisis werden vele sportactiviteiten, waaronder vechtsporten, op een laag pitje gezet. Vechtsportclubs zoals judo- en aikidoverenigingen hadden het moeilijk om te overleven. Om deze crisis te overbruggen besloot de Shobukai club een activiteit te introduceren die gebaseerd was op solo-training. In de club bestond er al vóór corona een activiteit rond Japans (wandel)stok- en zwaardvechten.

Er werd gekozen voor een activiteit gebaseerd op een Europese traditie uit de 19e eeuw: La Canne – Stokschermen. Na de coronacrisis werd het volledige spectrum van La Canne toegepast, waaronder ook partnertraining en een lichte vorm van sparren.